Mezopotamia

Starożytny Bliski Wschód: Mezopotamia

Warunki naturalne

Mezoptamia (nazwa pochodzi z greki a oznacza międzyrzecze) położona między dwoma wielkimi rzekami Tygrysem i Eufratem. Obszar międzyrzecza nazywano także „żyznym półksiężycem”, urodzajne gleby zachęcały wielu ludów do osiedlania się na tych ziemiach. Rzeki te wylewają nieregularnie, w sposób nieprzewidziany. Na północy krainy obfite deszcze powodują, że rolnictwo obywa się bez systemów nawadniających, im dalej na południe tym rolnictwo bardziej uzależnione było od rzeki i kanałów irygacyjnych. Mezopotamia jest krainą nizinną bez znaczniejszych naturalnych zasłon, od zachodu otacza ją step a od północy i wschodu pasma górskie. Brak naturalnych barier umożliwiał koczownikom i najeźdźcom łatwy dostęp do terytorium rolników. Jednocześni ten żyzny kraj pozbawiony jest bogactw naturalnych jak rudy metali czy kamienie szlachetne, ludność międzyrzecza zmuszona była na handel z ludami ościennymi.

Pierwsze państwa

Pierwsza cywilizacja została założona w południowej części Mezopotami przez lud zwany Sumerów około 3500 r. p.n.e. Ziemie na południu wymagały irygacji by móc wydawać plony, rolnicy potrzebowali surowców na narzędzi by móc wydajnie pracować, jednocześnie istniało zagrożenie ze strony koczowników z gór Zagros .Czynniki te dały podstawę do powołania władzy i państwa, które by wszystkiego dopilnowały. Sumerowie stworzyli miasta – państwa, które były despotycznymi teokracjami. Najwyższy władca-kapłan reprezentował lud przed bogami. Centrum miasta sumeryjskiego stanowił zikkurat- świątynia będąca zarazem siedzibą władcy i centrum administracyjnym. Sumerowie założyli wiele miast jak :Ur, Lagasz, Isin, Nippur, Uruk, Eridu, jednak nigdy, na stałe, nie stworzyli większej organizacji państwowej. Dorobek materialny i kulturalny Sumerów przejęły ludy semickie, które przybyły do międzyrzecza

Akad

Sargon Wielki (2350-2279 p.n.e) -władca semickiego państwa Akadu zjednoczył ziemie międzyrzecza . Jego imperium przetrwało jednak tylko do 2210 r. p.n.e. Po upadku Akadu nastał krótki okres panowania miasta Ur i epoka zwalczających się państewek.

Babilon

Następnego zjednoczenia dokonał władca Babilonu (miasto na północ od Sumeru) Hammurabi (1792- 1750). Babilon za czasów Hammurabiego wyrósł na gospodarcze i kulturalne centrum Mezopotamii i pozostał nim nawet po podboju przez Asyryjczyków i Persów. Państwo Hammurabiego rozpadło się po kilku pokoleniach. Podbój w wydaniu mezopotamskim oznaczał pozostawienie lokalnej elity u władzy w zamian za daniny.

Asyria

Pierwsze imperium, które okazało się w miarę trwałe stworzyli Asyryjczcy. Lud ten pochodzący z północy Mezopotamii dysponował dużą (do 20 000 ludzi) i innowacyjną, jak na tamte czasy, armią (Asyryjczcy dysponowali rydwanami bojowymi, kawalerią, taranami i wieżami oblężniczymi). Na terenach podbitych Asyria wprowadzała własną administrację. By utrzymać podbite ludy w posłuchu władcy asyryjscy stosowali krwawe represje i deportacje całych grup etnicznych. Były to zabiegi propagandowe mające zniechęcić do stawiania oporu. Dzięki podbojom i terrorowi Asyryjczcy stworzyli imperium (istniejące od IX do VII), które składało się z ziem Mezopotamii, Fenicjii, Izraela oraz przejściowo Egiptu.

Dorobek cywilizacji znad Tygrysu i Eufratu.

Pismo klinowe- najstarszy system pisma powstały pod koniec IV tysiąclecia
Pierwsza spisana kodyfikacja prawa- Kodeks Hammurabiego (1792-1750)
Asyryjczcy rozpowszechnili wyroby (głownie broń) z żelaza
Babilończycy stworzyli podstawy astrologii i astronomii
Podstawy matematyki, system sześćdziesiątkowy
Mitologia Mezopotamii oddziaływała na ościenne ludy (Żydzi przeleli topos rajskiego ogrodu, potopu, wieży Babel)

I poł. IV tyś. p.n.e.: Początek epoki brązu w Mezopotamii 3500 r. p.n.e; Pierwsze miasta Sumerów na południu Mezopotami ok. 3100 r. p.n.e.; Najstarsze egzemplarze z pismem klinowym 2350- 2279 r. p.n.e.; Panowanie Sargona Wielkiego- I zjednoczenie Mezopotamii 1792-1750 r. p.n.e; Panowanie Hammurabiego- II zjednoczenie Mezopotamii XVI- 935 r. p.n.e.; Dominacja Asyrii w północnej Mezopotamii 663 r. p.n.e.; Asyria dokonuje najazdu na Egipt 612 r. p.n.e.; Medowie rozbijają imperium asyryjskie i niszczą jego stolicę Niniwę 539 r. p.n.e.; Władca Persów Cyrus zajmuje Babilon 331 r. p.n.e.; Mezopotamia staje się częścią imperium Aleksandra Wielkiego.